فقه یا شیمی؟!

فقه یا شیمی

دکتر علی میرزا محمدی

روزنامه آرمان امروز

اخیرا” نشستی با عنوان «معرفی جدول فقهی تسخیر» در یکی از دانشگاههای کشور برگزار شده است که در رابطه بین علوم پایه و معرفت اسلامی ( به طور ویژه فقه) دارای اهمیت زیادی است. ارائه دهنده این ایده مدعی است با تولید یک روش تحقیق جدید مبتنی بر اشراف(گزارشهای خداوند در مورد اشیا) در برابر روشهای تحقیق دانشگاهی، زمینه تفکر عمیق اساتید و محققان را در علوم جاری در دانشگاهها و تبعات ناشی از آنها فراهم کرده است. ایشان در مقدمهای، ضمن انتقاد از علم باوری مدرن، معتقد است علم شیمی بر پایه مطالعه عنصر، از تبیین برخی خواص مواد از جمله طبع های چهارگانه سرد/گرم و تر / خشک عاجز است. در نتیجه کاربرد علم شیمی با برهم زدن اعتدال طبعهای چهارگانه به جای آنکه مفید واقع شود منشاء مضرات مختلفی شده است.

ایشان با استناد به قران مدعی است همه نیازهای انسانی با اشیاء (مخلوقات طبیعی خداوند) قابل رفع است و نیازی به تحقیقات عنصر پایه به ویژه سنتزهای شیمایی جدید نیست. ایشان علم منجر به تصرف در طبیعت را شناسایی خاصیت اشیاء میداند. در این تفکر، وظیفه عالم، شناسایی خاصیت اشیاء است و نباید به تاسیس خاصیتهای جدید با ساختن اشیاء جدید مبادرت کند. ایشان با رد طبقه بندی علوم پایه به شیمی، فیزیک، و … مدعی تاسیس علوم دهگانهای به عنوان علوم پایه است. ایشان به جای جدول تناوبی مندلیف(مبتنی بر تفکر عنصر پایه)، “جدول فقهی تسخیر” را معرفی میکند؛ به این صورت که مدعی است ۲۰۰ شی پرکاربرد( مخلوقات طبیعی خداوند) را در ۱۹ گروه طبقه بندی کرده است که در نتیجه آن ۱۰۰۰ خاصیت شناسایی شده است. ایشان مدعی است با استفاده از این جدول می توان برای تمام نیازهای بشری، اشیاء متناسب با آنها را معرفی نمود.

درباره این ایده چند نکته را قابل ذکر میدانم:

نکته اول آنکه، روش پژوهش مورد ادعا، قابلیت آزمونپذیری ندارد؛ چراکه این روش (اشراف) مبتنی بر باور اعتقادی به یک کتاب دینی و احادیث نقل شده است. مشکل ذاتی این ایده نیز همین مساله است که علوم طبیعی را نمی توان با فرایندهای الهی یا عرفانی و مانند آن توضیح داد. همچنین این ایده درباره افرادی که خود را ملزم به باورهای دینی نمیدانند بی معناست. به ویژه، این پیش فرض که مدعی است همه نیازهای انسانی با اشیاء موجود (مخلوقات طبیعی خداوند) قابل رفع است و نیازی به تحقیقات عنصر پایه به ویژه سنتزهای شیمیایی جدید نیست بسیار چالش برانگیز است و ضدیت با علوم پایه به ویژه شیمی را به همراه دارد.

حتی برای افراد معتقد به باورهای دینی، تفاسیر دیگری از رابطه بین نیازهای انسان با اشیاء میتوان ارائه داد. کدام آموزه دینی ما را منع میکند که انسان ها برای رفع نیازهای خود با تحول و تغییر در اشیای موجود، اشیاء جدیدی تولید نکنند و نیازهای خود را فقط از اشیای موجود تامین کنند؟ از کجا معلوم، حکمت خالق بر این قرار نگرفته باشد که بشر برای رفع نیازهای خود، به تلاشی مضاعف و دستکاری خلاقانه در اشیاء و سنتز مواد جدید نپردازد.

دوم آنکه مبنای این ادعا که کاربرد «تفکر شیپایه» بر خلاف «تفکر عنصر پایه»، زیان و آسیبهای مختلف به همراه ندارد، چیست و بر پایه کدام آزمایش انجام یافته میتوان چنین ادعایی را پذیرفت؟

سوم آنکه این ایده، نتایج مرتب بر پذیرش تفکر شی پایه و کنار گذاشتن تفکر عنصر پایه را در نظر نمی گیرد. اگر ما فقط به ۲۰۰ شی مورد اشاره این فرد اکتفا کنیم و به واسطه علوم جدید چون شیمی و فیزیک مواد جدیدی سنتز نکنیم، آیا میتوانیم به این درجه از پیشرفت و شناخت در جهان هستی دست پیدا کنیم. آیا کاوشهای فضایی، و مسافرت فضایی بدون سنتز مواد جدید امکانپذیر است؟ آیا پزشکی جدید و درمان بیماریها، دنیای دیجیتال، و عصر اطلاعات بدون سنتز مواد جدید و اکتفا نمودن به همان ۲۰۰ شی مورد اشاره قابل تصور است؟ آیا این فرد محترم میتوانستند جلسه تشریح ایده خود در دانشگاه رازی کرمانشاه را با حذف مواد سنتز شده از جمله کفش و لباس، .. و میکروفون گرفته تا بنر معرفی جلسه و حتی عینک روی چشم برخی حاضران برگزار کنند ؟!

چهارم آنکه هر چند سنتز مواد جدید، مشکلاتی را برای انسان و طبیعت ایجاد کرده است، اما به این معنا نیست که نمیتوان با سنتزهای جدید، کیفیت آنها را ارتقا نداد و آثار تخریبی و مضر آنها را به حداقل نرساند.

نکته پنجم آنکه علم تجربی وکاربرد آن (فناوری) دو مقوله متفاوت از همدیگر هستند. شناخت مواد، خواص و سنتز آنها، نحوه کاربرد و اخلاقیات مرتب بر آن را مشخص نمیکند. از کاربردهای نامناسب و غیر اخلاقی مواد سنتری، نمیتوان برای ضدیت با علم شیمی استدلال نمود. از قضا وقتی چنین کاربردهای غیراخلاقی از علوم وجود دارد باید با شناخت دقیقتر، راههای کنترل کاربردهای مضر را فراگرفت.

برچسبها: فقه, شیمی, دکتر علی میرزا محمدی, روزنامه آرمان امروز