رویکرد اجتماعی دولت التیام

26 خرداد 1403 روزنامه آرمان امروز

علی میرزا محمدی / (جامعه شناس)

صفت التیام برای دولت احتمالی دکتر پزشکیان در هیچ حوزهای به شدت حوزه اجتماعی نمود ندارد. رصد حرکتها و اظهارات مختلف ایشان درباره مسایل اجتماعی ایران نشان میدهد گفتمان اجتماعی دولت آینده او مبتنی بر ارتقای سرمایه اجتماعی، التیامگری، دلجویی و تکریم اجتماعی خواهد بود. صفت «التیام» از آن رو برای گفتمان اجتماعی این دولت برازنده است که این گفتمان، در نقد رویکردهای مجازات محور و کیفری حوزه اجتماعی معتقد به لزوم پاسخ گویی، اقناع، فرهنگ سازی، جرمزدایی، عدم ورود به حریم شخصی شهروندان، توجه به حقوق بشر به ویژه رفع تبعیض جنسیتی، قومی و مذهبی و مهمتر از همه علتیابی و پیشگیری مسایل تاکید میکند.
در این رویکرد، شنیدن صدای لایه های اجتماعی که مطالبات و خواستههای آنها مغفول مانده است مانند زنان، جوانان، اقلیتهای قومی و دینی، و اقشار آسیب پذیر جامعه در اولویت قرار دارد. توجه به اظهارات منتقدانه و در عین حال دلسوزانه و مشفقانه دکتر پزشکیان در نقد طرح گشت ارشاد (طرح موسوم به نور که در توصیف آن، به جای نور از واژه تاریکی و سیاهی بهره میگیرد) در این بخش بیش از همه گویا است.
مردی که این روزها با «ماهاتیرمحمد» مشابهسازی و با عناوین و صفتهایی چون «طبیب ایران» یاد میشود، اولین حرکت نمادین خود را در دلجویی از زنان به عنوان قربانیان تبعیضها و خشونتهای جنسیتی با همراهی دختر خویش در ثبت نام رقم زد. حرکتی که نگاه تکریمی و حمایت پدرانه او از حضور زنان در خانواده و جامعه را یادآور شد. مردی که توئیتها و اظهارات شجاعانه او در مسایل زنان، مستند در تاریخ این مرز و بوم ثبت شده است. مردی که دین و دانش را به هم آمیخته است. بر این اساس، در گفتمان اجتماعی دولت التیام، قانونگرایی و نهادینه شدن قانون، و صیانت از جامعه، همراستا و سازگار با آموزههای دینی به ویژه نگاه و روحیه نهجالبلاغهای دکتر پزشکیان تفسیر میشود. در این گفتمان، به جای نگاه پلیسی و امنیتی و کیفری به مسایل اجتماعی به سرمایه اجتماعی به عنوان ابزاری برای کنترل رفتارها و رویههای اجتماعی توجه میشود. سرمایه اجتماعی و قانون دو کلیدواژه مهم اجتماعی بارها در کلام دکتر پزشکیان تکرار شده است. در این رویکرد، در راستای تسهیلگری اجتماعی و پاسداشت سرمایه اجتماعی، قانون شکنان از رده مسئولیت کنار گذاشته میشوند.در نگاه دکتر پزشکیان «صیانت از حقوق شهروندی، قانون و آزادی» در بطن آموزههای دینی بازتعریف می شود.
در رویکرد اجتماعی دولت التیام، پیشگیری نه با اتخاذ مجازات و رویکرد سلبی، بلکه در قالب آسیبشناسی اجتماعی و اتخاذ رویکرد ایجابی به ویژه فرهنگ سازی و اقناع مطرح میشود. رویکردی مبتنی بر درمان و توان بخشی که با مرزبندی و تدقیق جرم از غیر جرم، بسیاری از رفتارها را از مرز برخوردهای کیفری خارج نموده و به مرز مسایل فرهنگی و توان بخشی وارد میکند. دکتر پزشکیان با این نگاه و رویکرد دلسوزانه و درمانگر، جنس برخورد با اعتراضهای اخیر به ویژه در مساله پوشش و مد را به نقد میکشد.
در رویکرد اجتماعی دولت التیام، سیاست اجتماعی علاوه بر مصادیق و مضامین متعدد، دارای سرشت چندسویه و چندلایه تلقی میشود. این رویکرد معتقد است یکسویه نگری حاکم بر رویکردهای گذشته و حال، سیاست اجتماعی را در حل مسایل اجتماعی ناتوان ساخته است و قوانین پیشنهادی در منگنه تنشهای سیاسی و شکاف جناحی، فرصت اجرای به موقع را نیافته و نتوانستهاند با چالشهای فرا رو مقابله نمایند.
رویکرد اجتماعی دولت التیام برای کاهش چالشها و تنشهای موجود اجتماعی، نسخهای قابل اعتماد میتواند تلقی شود. این رویکرد، رویکردی مترقی است که منطبق با واقعیتهای جامعه ایران و شرایط زمانی آن میباشد؛ اما لازمه عملیاتیشدن آن، نه آرمانگرایی و اعتقاد به معجزهگری، بلکه همکاری همه جانبه است. کلیدواژه دکتر پزشکیان در به کارگیری کارگزاران برای حل مسایل اجتماعی ایران، «توانمندی» و «دلسوزی برای ایران» است. از دیدگاه دکتر پزشکیان مداخله نامناسب کارگزاران نالایق، در مسایل اجتماعی ایران، به بدتر شدن آنها منتهی شده است. رویکرد او در این مسایل، جستجو و رفع علتهاست نه فشار غیر معقول بر افرادی که تحت تاثیر این علتها قرار گرفتهاند. بر این اساس، او درباره تبعات برخوردهای نامناسب و زیرپا گذاشتن کرامت انسانی هشدار میدهد و آنها را عامل نفرت افکنی و دینگریزی افراد میداند.
رویکرد اجتماعی دولت التیام بین ساختارهای ذهنی و عینی مسایل اجتماعی پیوند برقرار میکند؛ بر این مبنا، باور این است که ساختارهای معیوب، ابتدا در ذهنیت افراد رسوخ پیدا میکند و به تدریج، این ذهنیت در ساختارهای عینی بازتاب مییابد. تحلیل دکتر پزشکیان از مساله مهاجرت نخبهها در این راستاست. رویکرد اجتماعی دولت التیام بر موجسواری هیجانی استوار نیست. در این رویکرد، دوقطبیهای اجتماعی که اجرایی شدن اصلاحات اجتماعی و تاثیرگذاری آن را با خطر مواجه میکنند در گیومه گذاشته میشود. اما معنای اینکار، سطحینگری نیست بلکه تلاش میشود با ظهور آثار اجتماعی اصلاحات، «دوقطبیهای کاذب اجتماعی» رنگ ببازد.
به نظر میرسد نمایان شدن رویکرد اجتماعی دکتر پزشکیان بخش قابل توجهی از سبد آرای خاکستری جامعه را به نفع او، جذب خواهد کرد. امید میرود با پیروزی و تشکیل احتمالی دولت التیام، و اجراییشدن رویکرد اجتماعی آن، با همکاری مردم و حاکمیت، فصل جدیدی از ترمیم سرمایه اجتماعی آغاز شود.

برچسبها: رویکرد اجتماعی, دولت التیام, روزنامه آرمان امروز, علی میرزا محمدی